Bài 1 · 12 phút đọc
Cổ Phiếu
Viên gạch đầu tiên của mọi nhà đầu tư. Hiểu cổ phiếu trước khi bước sang bất kỳ sản phẩm nào khác.
Sau bài này các bạn sẽ
- Hiểu cổ phiếu là gì và cách thị trường Mỹ vận hành
- Phân biệt NYSE và NASDAQ, giờ giao dịch chính thức
- Đặt được lệnh Market, Limit và Stop một cách đúng đắn
- Nắm rõ quy tắc PDT $25,000 — quy tắc mà người mới bên Mỹ hay vi phạm
Cổ phiếu là công cụ tài chính cơ bản nhất, đồng thời là nền tảng để các bạn hiểu những sản phẩm phức tạp hơn như ETF, Options hay Futures. Trong bài này, các bạn sẽ học từ định nghĩa cơ bản đến những kiến thức thực tế mà một trader đang sống tại Mỹ cần biết để bắt đầu giao dịch một cách an toàn và có hệ thống.
Cổ phiếu là gì?
Khi các bạn mua một cổ phiếu (stock), các bạn đang mua một phần nhỏ quyền sở hữu của công ty đó. Nếu mua 10 cổ phiếu Apple (ticker: AAPL), các bạn trở thành đồng sở hữu của Apple với tỷ lệ cực nhỏ, được hưởng lợi nhuận khi giá tăng và nhận cổ tức (dividend) nếu công ty chia cổ tức.
Giá cổ phiếu lên xuống dựa trên cung cầu trên thị trường: khi nhiều người muốn mua hơn muốn bán, giá tăng; ngược lại, giá giảm. Cung cầu bị chi phối bởi kết quả kinh doanh của công ty, tin tức vĩ mô, tâm lý thị trường và nhiều yếu tố khác.
NYSE và NASDAQ — hai sàn lớn nhất nước Mỹ
Thị trường chứng khoán Mỹ có hai sàn chính:
- NYSE (New York Stock Exchange) — sàn giao dịch lâu đời nhất, niêm yết phần lớn các công ty công nghiệp, tài chính truyền thống như Coca-Cola (KO), Johnson & Johnson (JNJ), Visa (V).
- NASDAQ — sàn chuyên về công nghệ, niêm yết Apple (AAPL), Microsoft (MSFT), Nvidia (NVDA), Tesla (TSLA), Meta (META).
Với người mới, các bạn không cần lo lắng nhiều về việc cổ phiếu thuộc sàn nào — broker sẽ tự định tuyến lệnh. Tuy nhiên, hiểu được hai sàn này giúp các bạn đọc tin tức tài chính một cách có ý thức hơn.
| NYSE | NASDAQ | |
|---|---|---|
| Thành lập | 1792 | 1971 |
| Loại công ty | Công nghiệp, tài chính, blue chip | Công nghệ, growth |
| Cách khớp lệnh | Auction (specialist) | Electronic dealer market |
| Ví dụ tiêu biểu | KO, JNJ, V, JPM | AAPL, MSFT, NVDA, TSLA, META |
| Index liên quan | Dow Jones (DJIA) | Nasdaq-100, Nasdaq Composite |
Giờ giao dịch các bạn cần nhớ
Giờ giao dịch chính thức (regular hours) của thị trường Mỹ:
- 9:30 AM – 4:00 PM giờ Miền Đông (ET) — tương đương 6:30 AM – 1:00 PM giờ California (PT).
Ngoài ra có pre-market (4:00 AM – 9:30 AM ET) và after-hours (4:00 PM – 8:00 PM ET). Volume (khối lượng giao dịch) ở hai khung này rất mỏng, spread rộng — người mới nên tránh.
Cộng đồng Dan Steel Trading Group tập trung chủ yếu vào khung giờ 9:30 AM – 12:00 PM ET, là thời điểm thanh khoản cao nhất trong ngày.
Long và Short — hai chiều giao dịch
Có hai cách để kiếm lợi nhuận từ cổ phiếu:
- Long (mua dài) — các bạn mua cổ phiếu với kỳ vọng giá tăng, sau đó bán ra để hưởng chênh lệch. Ví dụ: mua AAPL ở $180, bán ở $200, lãi $20/cổ phiếu.
- Short (bán khống) — các bạn vay cổ phiếu từ broker để bán ở giá cao, rồi mua lại ở giá thấp hơn để trả lại, hưởng chênh lệch. Ví dụ: short NFLX ở $500, mua lại ở $450, lãi $50/cổ phiếu.
Short có rủi ro lý thuyết vô hạn (giá cổ phiếu có thể tăng mãi). Người mới nên tập trung vào long trước khi nghĩ đến short.
Ba loại lệnh cơ bản mà các bạn phải thuộc
- Market Order (Lệnh thị trường) — mua/bán ngay lập tức ở giá hiện tại. Nhanh nhưng giá có thể trượt (slippage) nếu thị trường biến động mạnh.
- Limit Order (Lệnh giới hạn) — đặt giá cụ thể mà các bạn sẵn sàng mua/bán. Lệnh chỉ khớp khi thị trường đạt đến giá đó.
- Stop Order (Lệnh dừng) — kích hoạt khi giá chạm một mức nhất định. Dùng phổ biến làm stop loss để tự động cắt lỗ.
Quy tắc vàng cho người mới: luôn luôn đặt stop loss khi vào lệnh. Không có kỷ luật stop loss là lý do #1 khiến trader nhỏ lẻ blow account.
Screenshot sắp ra mắt
Form đặt lệnh Limit Buy AAPL trên nền tảng Schwab / tastytrade
Quy tắc PDT — $25,000 mà người mới bên Mỹ phải biết
Đây là quy tắc mà rất nhiều trader Việt mới bên Mỹ vi phạm vì không biết:
Pattern Day Trader Rule (PDT): nếu tài khoản dưới $25,000 và các bạn thực hiện 4 day trades trong 5 ngày giao dịch liên tiếp, tài khoản sẽ bị khóa day trading trong 90 ngày.
Một day trade là một lệnh mua và bán (hoặc short và cover) cùng một cổ phiếu trong cùng một ngày.
Hai cách để tránh PDT khi tài khoản nhỏ:
- Cash account thay vì margin account — không bị ràng buộc PDT, nhưng phải chờ tiền settle (T+1, tức 1 ngày làm việc) sau mỗi lệnh.
- Trade swing thay vì day trade — giữ lệnh qua đêm để không tính là day trade.
- Chuyển sang Futures — không bị PDT, leverage cao, là lý do nhiều member cộng đồng chọn NQ.